Het Topkapı Paleis (Turks: Topkapı Sarayı) is 70 hectare groot en omringd door een meer dan vijf kilometer lange muur. Ervaar iets van hoe geweest moet zijn in de 17e eeuw om hier binnen te treden als ambassadeur uit Nederland. Nog steeds heeft het de de sprookjessfeer van 1001 nacht.

Ligging

Het paleis is prachtig gelegen op het Seraglio-punt in de oude stad van Istanbul, op de eerste heuvel van het schiereiland tussen de Gouden Hoorn en de Zee van Marmara met uitzicht over de Bosporus. Dit is de plek waar Byzantium, Constantinopel en Istanbul opbloeiden. Vanuit het paleis kijkt u uit op de Gouden Hoorn, een natuurlijke inham van de Bosporus. De inham bevindt zich in het midden van het Europese deel van Istanbul, tussen de wijken Beyoğlu en Sultanahmet, het deel van ‘de oude stad’, waar het Topkapı Paleis ligt. Alleen al voor de prachtige panorama’s zou u het Topkapı paleis kunnen bezoeken. De Bosporus, aan de oostkant is de bekende zeestraat die Istanbul in tweeën deelt, een Europees en Aziatisch deel, en de Zee van Marmara, zuidelijk gelegen, verbindt met de Zwarte Zee in het noorden.

 

De sfeer van 1001 nacht

Ronddwalen in het Topkapı Paleis zet uw fantasie aan het werk. Hoe moet het hier geweest zijn in de tijd van de sultans, hun harem, hun omvangrijke huishoudelijke en administratieve diensten? Honderden jaren hielden de sultans van het Ottomaanse rijk hun vrouwen en concubines verborgen achter dikke paleismuren. De sultans droegen gewaden van zijde, taft, fluweel, satijn en brokaat met gouden en zilveren stiksels, borduurwerk, pofbroeken en lederen slippers, zwaarden, Topkapı-dolken waarvan de handvaten ingelegd waren met smaragden en uiteraard tulbanden. Bekijk ze in het kostuummuseum van het paleis.

Het beeld van een harem (dat overigens in het Arabisch ‘verboden’ betekent), sensuele buikdanseressen met hun buikdansgordels op hun heupen, harembroeken, fluwelen bovenstukken en gouden en zilveren sieraden, naakte vrouwen in een bad, odalisken (slaven of concubines in de harem van de sultan) is inmiddels verworden tot een cliché die in menige film is overgenomen. De vrouwen kwamen echter zelden buiten de muren van deze Gouden Kooi, zoals de Harem ook wel genoemd werd, en die maar liefst 400 kamers, 3 binnenpleinen, 8 hammams, 4 keukens, 2 moskeeën, 6 provisiekamers, een zwembad en een ziekenzaal.

In het paleis zelf waren grote spiegels om iedereen van voren en achteren te kunnen inspecteren, marmeren zuilen, smeedijzeren olielampen en wanden met prachtige keramiektegels en mozaïeken. Daarnaast had het paleis schatten aan juwelen, zoals een walnoothouten troon die met gouden platen en parels belegd was, een 86 karaats lepelaardiamant en twee gouden kandelaars die beiden met 6666 briljanten zijn bezet en gemaakt zijn voor het graf van Mohammed. In de paleistuinen kon je gazellen, pauwen en andere exotische dieren vinden. Loopt u door het paleis en de tuinen loopt, stelt u zich dan voor hoe het hier honderden jaren geleden was.

Het Topkapı Paleis bezit nog steeds de op één na grootste collectie porselein, onder andere afkomstig uit China, Japan en Europa. Er is een mooie collectie Delfts Blauw te bezichtigen.

De Ottomaanse sultans

Het Topkapı Paleis - de naam betekent ‘paleis van de wapenpoort’ - is gebouwd door Sultan Mehmet de Tweede die in 1459 opdracht gaf tot het bouwen van het paleis. Van 1465 tot 1853 was dit het centrum van de Osmaanse heerschappij. Het Dolmabahce Paleis fungeerde van 1856 tot 1923 als bestuurlijk centrum. De Ottomaanse of Osmaanse dynastie (of het Huis van Osman) regeerde over het Ottomaanse Rijk van 1281 tot 1923. Van 1299 tot 1922 regeerden in totaal 36 sultans. In november 1922, schafte Mustafa Kemal Atatürk, stichter van de Republiek Turkije, het sultanaat af en werden de laatste Sultan Mehmed Vahdettin en zijn familie verbannen naar Europa. Het paleis werd in 1924 een museum. 

Tussen 1517 en 1924 droegen de Ottomaanse sultans ook de titel kalief. Met deze titel claimden zij heerser van de gehele (althans orthodox-soennitische) islam te zijn aangezien die voorbehouden is aan wettige afstammelingen van de Profeet Mohammed.

Het Topkapı Paleis functioneerde in eerste instantie als koninklijk verblijf en regeringszetel van de sultan. Het paleis was daarmee een symbool van een absolute heerser die tot de machtigsten ter wereld behoorde.


Het paleis

Het Topkapı paleis is eigenlijk geen paleis zoals wij dat kennen maar eerder een verzameling gebouwen, paviljoens, dat een samenhangend geheel vormt, omgeven door paleistuinen. Het werd door de eeuwen heen flink uitgebreid, zodat er uiteindelijk plaats was voor vijfduizend mensen: de sultan en zijn familie, de harem en alle bedienden. Ruim vierhonderd jaar was dit het centrum van de Ottomaanse heerschappij in Istanbul.

Het buitenste deel van het paleis is het eerste en grootste hof. Men treedt er binnen via Bab-ı Hümayun, de Keizerlijke Poort. Hier werden ook afgehakte hoofden van verraders opgehangen. In dit hof bevindt zich onder andere de Aya Irene, een zesde eeuwse Byzantijnse kerk die door de Ottomanen werd gebruikt als wapenkamer.

In de tweede hof, toegankelijk via de Poort van de Groet (Babüselam) ligt de Staatszaal uit het begin van de 16e eeuw, het Parelpaviljoen uit 1595, de 17e eeuwse barak van de Hellebaardiers, een bakkerij, hospitaal en paardestallen. Het tweede hof was ook de plek van de keizerlijke harem, de Divan (de regeringsraad) en kwartieren van Janitsaren, een soort elitekorps.

Via de Poort der Gelukzaligheid (Babüssaade) komt men in de Troonzaal in de derde hof. Deze zaal is versierd met panelen die ingelegd zijn met keramiek tegels uit Iznik. Hier bevonden zich ook de bibliotheek van Sultan Ahmed III en het opleidingsinstituut, Enderun. De beste leerlingen kwamen als zwaarddrager of stalmeester in dienst van de sultan. 

Het vierde hof tenslotte diende als een wat meer private tuin van de sultan met twee van de fraaiste paviljoens, waaronder het Bagdad paviljoen. Dit paviljoen van marmer en steen is versierd met blauwwit tegelwerk en ingelegd houtwerk en wordt beschouwd als een van de hoogtepunten van de Ottomaanse architectuur. Daarnaast heeft het hof enkele kiosken en terrassen.

 

Meer informatie

Het Topkapı Paleis Museum is dagelijks geopend van 9.00 uur tot 17.00 uur, met uitzondering van dinsdag.
Tickets kunt u ook online kopen via https://www.muze.gov.tr/buy_e_ticket
Zie voor meer informatie: http://topkapisarayi.gov.tr/en